İsmi tafdıl; Arapça’ da iki şeyi karşılaştırmak için veya bir şeyin en iyisi olduğunu belirtmek için bu kalıbı kullanırız. Mesela Ahmet Ali’den daha kısadır veya Ahmet en kısa öğrencidir gibi cümleleri yapmak istediğimizde kullanacağımız kalıptır. Kalıbımız أفْعَلُ ve müenneslerde kullanılan فُعْلى kalıbıdır. Karşılaştırma yapacaksak (-den, -dan) anlamı veren مِنْ harfi cerini kullanabiliriz.
İsm-i Tafdilin (أفعلَ – فُعْلى) Vezninden Yapılış Şartları:
1- Sülasî fiil olacak.
2- Mezid (türemiş) fiil olmayacak
3- Çekilebilecek (mutasarrıf) fiil olacak
4- Azlık – çokluk gibi mukayese bildiren fiillerden olacak
5- Tam fiil olacak (Nakıs fiil olmayacak كان ve benzerleri gibi)
İSMİ TAFDIL NASIL YAPILIR
Fiilimizin başına bir üstün harekeli hemze koyarız. Fiilin ilk harfini cezmler, ikinci harfi üstün harekeli ve son harfi de ötre harekeli yaparız. Örnek fiil verecek olursak;
عَلِمً fiili bildi anlamına geliyor. Kurallar gereği başına üstün bir elif koyduk. أعَلِمَ oldu. İlk harfi cezmledik اَعْلِمَ oldu. Son harfi ötreleyip ortadaki harf olan lam harfini de üstün harekeli yaparsak اَعْلَمُ daha iyi bilir anlamını vermiş oluruz.
İSMİ TAFDIL KALIBINA ÖRNEKLER
| Müennes | Müzekker | Anlamı |
| عُلْيَى | أَعْلَى | Daha Yüksek |
| دُنْياَ | أَدْنَى | Daha alçak |
| كُثْرَى | أَكْثَرُ | Daha çok |
| حُسْنَى | أَحْسَنُ | Daha iyi |
| جُمْلَى | أَجْمَلُ | Daha güzel |
İSM-İ TAFDÎLİN CÜMLE İÇİNDE KULLANILIŞI
Karşılaştırma yapılırken ister müennes olsun ister müzekker, isterse sayı bakımından müfred, tesniye ve cem olsun hepsi için de (أَفْعَلُ) vezni kullanılır.
اَحْمَد اَطْوَلُ مِنْ عَلِي
Ahmet Ali’den daha uzundur.
السَّيَّارَةُ أرْخَصُ مِنْ الْبَيْتِ
Araba evden daha ucuzdur.
الرِّياضِيَّات اَصْعَبُ مِنْ الاَدَبِ
Matematik edebiyattan daha zordur.
اَلْكِتابُ اَنْفَعُ مِنْ النَّوْمِ
Kitap uykudan daha faydalıdır.
الرَّجُلُ اَقْوَى مِنْ الْاِمْرَأة
Adam kadından daha güçlüdür.
İLGİNİ ÇEKEBİLİR: Arapça Harfi Cerler ve Örnek Cümleler
İSMİ TAFDIL EN ÜSTÜN HALİNİ SÖYLEME
- En üstün olarak söylemek istediğimizde harfi cer kullanmamıza gerek yoktur. Burada müzekkerlik-müenneslik uyumuna dikkat etmemiz gerekir. Elif lamlı (ال) bir şekilde kullanırsak yine en üstün anlamını vermiş oluruz. Böyle durumda ismi tafdıl sıfat olacağı için mevsufuna her bakımdan uymalıdır. Sıfat tamlaması konusuna bakabilirsiniz.
Örnek cümleler;
- خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّمَاواَتِ العُلَى
Yeri ve yüce gökleri yarattı.
- قَرَأْتُ الْاَسَماءَ الْحُسْنَى فِي الْمَسْجِد
Camide Esma-ül Hüsna okudum.
- تَزَوَّجَتْ الْبِنْتُ الْكُبْرَى قَبْلَ يَوْمَيْن
İki gün önce en büyük kız evlendi.
- İsmi tafdıl iki şekilde en üstün hali gösterir. Birincisi elif lam alarak ikincisi ise muzaaf olarak yapılır.
- بِلال اَطْوَلُ الطُّلَّابِ فِي الصَّفِّ
Bilal sınıfın en uzun öğrencilerindendir.
- حَمْزَة اَقْوَى الرِّجال فِي الْمَدِينَةِ
Hamza şehirdeki adamların en güçlüsüdür.
İsmi tafdıl kalıbından olan kelime müfred (tekil) nekre (tenvinli) bir isimle olursa da en üstünlük hali olur. Örneklere bakalım.
مَحْمُود اَسْرَعُ لاعِبٍ فِي الْفَرِيق
Mahmut takımdaki en hızlı oyuncudur.
كَبَاب اَفْضَلُ طَعَامٍ فِي مَدِينَةِ آدانا
Kebab Adana’daki en güzel yemektir.
Not: (خَيْرٌ) ve (شَرٌّ) kelimeleri (مِنْ) ile kıyaslama yapıldığında “daha iyi” ve “daha kötü” anlamını verirler. Müzekker müennes uyumu aranmaz. Yani onları kalıba uydurmaya gerek yoktur. Örneğin;
اَلصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ
Namaz uykudan daha hayırlıdır.
الْاِدْمان التَّدْخِين شَرٌّ مِنْ الْاِدْمان الْهاتِف
Sigara bağımlılığı telefon bağımlılığından daha kötüdür.
| Bu Arapça kelimeler marife bir çoğulla veya müfret nekra bir isimle tamlama oluşturursa en üstünlük halini verir. |
خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآن وعَلَّمَهُ
Sizin en hayırlınız Kuran-ı Kerimi öğrenen ve öğreteninizdir.
شَرُ الْحَيْوَانات حَيَةٌ
Hayvanların en kötüsü yılandır.
Not: Muzaaf fiilleri (son iki harfi aynı olan) fiilleri ismi tafdıl kalıbına sokmak istersek son harflerini şeddeli bir şekilde yapıyoruz. Harekesi ötre oluyor. Örneğin اَقَلُّ و اَشَدُّ و اَحَبُّ kelimeleri gibi…
إنَّ أشَدَّ النَّاسِ عَذَاباً يَوْمَ الْقِيَامَةِ المُصَوِّرُونَ
“Kıyamet günü azâbı en şiddetli olanlar, sûret yapanlardır.”
İLGİNİ ÇEKEBİLİR: Arapça Emri Hazır ve Örnek Cümleler
İSMİ TAFDIL ÖZETİ
İsmi tafdıl birşeyleri karşılaştırmak veya en üstün olduğunu belirtmek için kullanılır. Bu kalıpla kullanılan kelimelerin aynı zamanda sıfat anlamına da gelmesi lazımdır. Mesela yürümek fiilini bu kalıpla kullanamazsınız.
Bu kalıp sülasi fiillerden yapılır.
Karşılaştırma yaparken من harfini kullanırız. Karşılaştırma yaparken müzekker-müennes veya sayı uyumu aranmaz.
En üstün hali yapılırken elif lam takısıyla veya tamlama yapılarak yapılır. Bu durumda uyuma dikkat edilmelidir.
KURAN-I KERİMDE GEÇEN İSMİ TAFDIL ÖRNEKLERİ
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاَكُمْ
Muhakkak ki Allah yanında en değerli olanınız, O’ndan en çok korkanınızdır.
قُلْ أَ اُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ
(Resûlüm!) De ki: Size bunlardan daha iyisini bildireyim mi?
هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ
Onlar o gün, imandan çok kafirliğe yakın idiler.
İnstagram hesabımızı takip ederek her gün farklı bilgiler öğrenebilirsiniz. Takip için tıklayınız.
Marife nekra konusunu öğrenmek için tıklayınız.