Fiili muzarinin harekesi normalde merfudur yani ötreli veya ötreli imiş gibidir. Fiili muzariyi cezm eden edatları fiilin başına getirirsek fiilimiz cezimli yani meczum olur. Gelin şimdi fiili muzariyi cezm eden edatlar neymiş önce onları öğrenelim sonra da fiilin tekil (müfret), ikil(tesniye( ve çoğul (cemi) da nasıl cezimli olduğuna bakalım.
FİİLİ MUZARİYİ CEZM EDEN EDATLAR NEDİR?
| Fiili muzarinin başına gelen bu ek fiili geçmiş zamanın olumsuzuna dönüştürür. –medi, madı gibi… | لَمْ |
| Yapılan işin o zamana kadar yapılmadığını belirtir. Henüz yapılmadı gibi… | لَمَّا |
| Karşımızda olmayan kişiye emir verirken kullanırız. Gelsin, gitsin gibi… | لامُ الْاَمْر |
| Olumsuz emir verirken kullanırız. Yapma, etme gibi… | لامُ النَّهْي |
Fiili muzariyi cezm eden edatlardan birisiyle çekim tablosu örneğini inceleyelim.
| Cemi | Tesniye (ikil) | Müfred (tekil) | |
| لَمْ يَفْهَمُوا (anlamadılar) | لَمْ يَفْهَمَا (o ikisi anlamadı) | لَمْ يَفْهَمْ (o anlamadı) | Müzekker gaib |
| لَمْ يَفْهَمْنَ (anlamadılar) | لَمْ تَفْهَما (o ikisi anlamadı) | لَمْ تَفْهَمْ (o anlamadı) | Müennes gaib |
| لَمْ تَفْهَمُوا (siz anlamadınız) | لَمْ تَفْهَما (siz ikiniz anlamadınız) | لَمْ تَفْهَمْ (sen anlamadın) | Müzekker muhatap |
| لَمْ تَفْهَمْنَ ( siz anlamadınız) | لَمْ تَفْهَما (siz ikiniz anlamadınız) | لَمْ تَفْهَمِي (sen anlamadın) | Müennes muhatap |
| لَمْ نَفْهَمْ(anlamadık) | لَمْ اَفْهَمْ(anlamadım) | Mütekkellim (ben, biz) |
Yukardaki tabloyu inceleyelim.
- Müfret kısmında hepsinin sonu cezm harekesi ile meczum (cezimli) olmuştur. Fakat 4. Sıradaki sen anlamadın derken sonundaki nun harfi düşmüştür. O kalıbın cezimli hali öyle gelmektedir.
- Tesniye kısmındaki kalıpların sonundaki nun harfi düşmüştür. Bu şekilde meczum olmuştur. Sonuncu sıradaki biz anlamadık kalıbı müfretteki gibi cezm harekesi ile meczum olur.
- Cemi kısmında 1. Ve 4. Sıradaki kalıplarda nun harfi silinerek meczum yapılır. 2. Ve 4. Sıradaki kalıplarda bir değişiklik olmaz.
Aşağıdaki fiilleri yukardaki örnek ve edatlar ile çekimleyebilirsiniz.
| يَمْسَحُ | يَفْتَحُ | يَلْعَبُ | يَضْرِبُ |
| Siliyor | Açıyor | Oynuyor | Vuruyor |
| Ödevini yazmadı. | لَمْ تَكْتُبِي وَاجِبَتَها |
| Dizi henüz başlamadı. | اَلْمُسَلْسَلُ لَمَّا يَبْدَأْ |
| Öğrenciler öğretmeni dinlesin. | لِيَسْتَمِعُوا الطُّلّابُ الْمُعَلِّمَ |
| Eve gitme! | لا تَذْهَبْ الى البَيْتِ |
| Maçı izlemediler. | لمْ تُشَاهِدْنَ المُبارَاة |
Not: Eğer fiilin son harfi illetli bir harf ise illet harfi düşer ve illet harfinden önceki hareke neyse o kalır.
| Niyet etmedi | لَمْ يَنْوِ | يَنْوِي |
| Atmadı | لَمّا يَرْمِ | يَرْمِي |
| Dua etsin | لِيَدْعُ | يَدْعُو |
Fiili muzariyi cezm eden edatlar dört tanedir. Bunlar لَمْ, لَمَّا, لامُ الْاَمْر, لامُ النَّهْي olmak üzere dört tanedir. Bunlar müfred fiili muzaride genel olarak harekesinin fetha olmasıyla, tesniye fiili muzaride ان (elif nun) ekini cezimli ye nuna يْن dönüştürür. Cemi müzekkerde ون (vav nun) ekini sakin ye nuna ين, cemi müennes salimde ise harekesini kesraya çevirmek suretiyle nasb eder.
Emri gaib konusunu öğrenebilirsiniz.
Müzekker müennes konusunda detaylı bilgi için tıklayınız.
Müfret, tesniye, cemi konusu için tıklayınız.
İnstagram hesabımızı takip ederek her gün farklı bilgiler öğrenebilirsiniz. Takip için tıklayınız.
